„Kto nie pamięta historii, skazany jest na jej ponowne przeżycie” – te słowa George’a Santayany szczególnie mocno wybrzmiewają w kontekście Holokaustu, jednej z największych tragedii XX wieku.

Gmina Lubaczów od kilku lat aktywnie włącza się w organizację i współorganizację wydarzeń upamiętniających ofiary Zagłady, traktując je jako ważny element budowania lokalnej pamięci historycznej, dialogu oraz edukacji kolejnych pokoleń. Tegoroczne obchody Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu w naszym regionie rozpoczęły się w Miejskim Domu Kultury w Lubaczowie prezentacją filmu „Sprawiedliwi Ziemi Lubaczowskiej”.

Film, przygotowany przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Lubaczowie oraz Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich o. Lubaczów, poświęcony został mieszkańcom powiatu lubaczowskiego, którzy w czasie II wojny światowej ratowali Żydów. To poruszająca opowieść o ludziach, którzy mimo śmiertelnego zagrożenia, kierując się odwagą, empatią i moralnym obowiązkiem, zdecydowali się nieść pomoc prześladowanym. Dokument ukazuje nie tylko heroiczne czyny, ale także dramatyczne dylematy, emocje i codzienny strach towarzyszący tym decyzjom. Jest to ważne świadectwo, skłaniające do głębokiej refleksji nad granicami ludzkiej odpowiedzialności i odwagi.

Po projekcji filmu uczestnicy wysłuchali wykładu dra Wojciecha Hanusa z Oddziału IPN w Rzeszowie, który przybliżył realia życia mieszkańców naszego regionu w czasie II wojny światowej, ze szczególnym uwzględnieniem niemieckiej okupacji i tragedii Holokaustu. Prelegent przypomniał również o miejscu zagłady ludności żydowskiej położonym pomiędzy Mokrzycą a Dachnowem.

Na początku stycznia 1943 r. Niemcy rozpoczęli likwidację getta w Lubaczowie. Część Żydów została rozstrzelana na pobliskim cmentarzu, a ich ciała przewieziono pod Dachnów i wrzucono do głębokiego wykopu po niedokończonym przez Sowietów pasie umocnień. Pozostałych mieszkańców getta pędzono pieszo na miejsce stracenia wyznaczone na tzw. „Polu plebańskim”. W jednej mogile spoczęło ponad tysiąc Żydów z Lubaczowa, w drugiej – według relacji świadków – Żydzi z francuskiego transportu kierowanego do obozów zagłady w Bełżcu i Sobiborze.

Po zakończeniu spotkania delegacje złożyły wiązanki na Plebańskim Polu, w miejscu pamięci narodowej, przy obelisku z napisem w językach polskim, jidysz i angielskim:
„Nie znamy waszych nazwisk, lecz zawsze będziecie w naszych sercach. Pamięci Żydów z lubaczowskiego getta oraz innych ofiar holocaustu zamordowanych przez hitlerowskich Niemców w Lubaczowie i okolicach w 1943 roku”.

W uroczystościach udział wzięli także goście zagraniczni: Simon Lavee Łukawiecki wraz z córką Ayelet – syn i wnuczka Edmunda Łukawieckiego, bohatera filmu „Partyzant z aparatem Leica”, prof. Alejandra Walzer Moskovic z Uniwersytetu Karola III w Madrycie, poszukująca w naszym regionie swoich żydowskich korzeni, a także przedstawiciele samorządów, służb mundurowych, organizacji pozarządowych, instytucji kultury oraz dyrektorzy, nauczyciele i uczniowie szkół z terenu miasta Lubaczowa, Gminy Lubaczów i powiatu lubaczowskiego.

Organizatorami obchodów Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu w Województwie Podkarpackim są Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie oraz Instytut Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego. Wydarzenia odbywają się pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Podkarpackiego oraz Podkarpackiego Kuratora Oświaty.

Gmina Lubaczów zachęca do udziału w kolejnych wydarzeniach towarzyszących obchodom, które będą okazją do pogłębienia wiedzy historycznej, refleksji oraz wspólnego oddania hołdu ofiarom Holokaustu. Pamięć jest naszym wspólnym obowiązkiem.

GBP